โครงการสร้างศักยภาพข่ายใยชุมชนเพื่อป้องกันการตั้งครรภ์วัยรุ่นพื้นที่สุรินทร์ โดย มูลนิธิขวัญชุมชน เป็นหนึ่งใน 17 โครงการที่ได้รับการสนับสนุนจาก UNFPA ประเทศไทยUNFPA ประเทศไทยให้ความสำคัญแก่การลงทุนและการดำเนินงานเพื่อพัฒนาศักยภาพเยาวชน ด้วยเล็งเห็นว่าโลกในปัจจุบันมีประชากรวัยหนุ่มสาวเป็นจำนวนเพิ่มสูงขึ้น อีกทั้งประเทศไทยได้ก้าวเข้าสู่การเป็นสังคมผู้สูงอายุซึ่งต้องพึ่งพาการนำของคนรุ่นใหม่ การสร้างและส่งเสริมภาวะความเป็นผู้นำของเด็กและเยาวชนในวันนี้จึงเรื่องที่ มีความสำคัญลำดับต้นๆ อย่างไรก็ดี เด็กและเยาวชนไทยในปัจจุบันยังเผชิญปัญหาหลายอย่างโดยเฉพาะอย่างยิ่งปัญหาด้านสุขภาพทางเพศและอนามัยการเจริญพันธุ์ ในปี 2557 ได้ให้การสนับสนุนโครงการที่มีจุดมุ่งหมายเพื่อพัฒนาศักยภาพเยาวชนให้สามารถ ปกป้องตนเองในเรื่องที่เกี่ยวข้องกับสุขภาพทางเพศและอนามัยการเจริญพันธุ์ จำนวนรวม 17 โครงการโดยดำเนินงานในปี 2558

เพศปลอดภัย ออกแบบได้โดยเยาวชน

สร้างการเรียนรู้และป้องกันท้องวัยรุ่นให้อยู่ในมือเยาวชน

โดย เฉลิมชัย ทองสุข: มูลนิธิขวัญชุมชน

RIMG13966

RIMG14088

S__6021132

“ทำไมวัยรุ่นสุรินทร์ท้อง?” คำถามพื้นๆ แต่ตรงประเด็นจุดประกายการสนทนาเข้มข้นที่ดร.อภิวัฒน์ หาญวงศ์ และอาจารย์วิริยา วิจิตรวาทการ วิทยากร “การออกแบบเชิงความคิด” (Design Thinking) จากคณะโลกคดีศึกษา มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ เปิดประเด็นให้คณะครู เจ้าหน้าที่สาธารณสุข และแกนนำนักเรียนรวมกว่า 30 คน จาก 6 ตำบลในจังหวัดสุรินทร์ ซึ่งเป็นภาคีร่วมงานของมูลนิธิขวัญชุมชนมาร่วมกันออกแบบการแก้ปัญหาท้องวัยรุ่น

เมื่อคำถามง่ายๆ พื้นๆ ถูกตั้งขึ้นในวงสนทนา คำตอบก็พร่างพรูออกจากกลุ่มย่อย ครูนั่งคุยกับเพื่อนครูต่างพื้นที่ เจ้าหน้าที่โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลได้แลกเปลี่ยนความเห็นกับครูต่างวิชาชีพ ส่วนเยาวชนแกนนำจากโรงเรียนเดียวกันก็ได้โอกาสคุยเรื่องท้องวัยรุ่นกันอย่างมีชีวิตชีวา

“มันเกิดจากหลายเรื่องค่ะ” ทีมนักเรียนจากโรงเรียนโคกลำดวน ตำบลหนองเหล็ก อ.ศีขรภูมิตอบ “กลุ่มหนูคิดว่าอย่างแรกผู้หญิงรักผู้ชายมาก กลัวแฟนบอกเลิกเลยผูกมัดแฟนด้วยการมีเพศสัมพันธ์ ผู้ชายก็กลัวถูกว่า “อ่อน” พอมีแฟนแต่ไม่มีอะไรกันค่ะ” “ผู้หญิงรักเพียงต้องการใกล้ชิด แต่ผู้ชายรักต้องการเพียง xxx?” “เพื่อนบางคนคิดว่าวันวาเลนไทน์ต้องมีเพศสัมพันธ์กันเป็นของขวัญ” คำตอบหลากหลายจากการระดมสมองสะท้อนให้เห็นว่าเส้นทางสู่การมีเพศสัมพันธ์ของวัยรุ่นหญิงชายนั้น ทั้งสองฝ่ายมีความคิดความเชื่อเกี่ยวกับความสัมพันธ์ของ “แฟน” ต่างกัน และเทคโนโลยีก็เข้ามามีส่วนทำให้การตัดสินใจมีเพศสัมพันธ์ของวัยรุ่นในวัยเรียนเป็นไปได้เร็วขึ้น

คำตอบอีกส่วนสะท้อนให้เห็นว่าครอบครัว หน่วยสังคมที่ใกล้ชิดกับเยาวชนมากที่สุดมีส่วนสำคัญในปัญหาเพศไม่ปลอดภัยของวัยรุ่น  “ครอบครัวก็มีส่วนด้วยนะคะพ่อแม่ไม่ดูแลเอาใจใส่ เด็กก็เก็บกด พอทะเลาะกับครอบครัวก็หนีออกจากบ้าน อยากมีคนอยู่ด้วยแล้วสบายใจ เลยเลือกอยู่กับแฟนสองต่อสอง มันก็เลย….”  “พ่อแม่ไม่มีเวลาให้ค่ะ” เยาวชนแกนนำโรงเรียนโคกลำดวนรายงานผ่านไมโครโฟนด้วยน้ำเสียงมั่นใจ คำตอบสุดท้ายพาดพิงถึงเครื่องมือคุมกำเนิดชิ้นสำคัญ “อยากจะเสริมค่ะว่า เยาวชนมีเพศสัมพันธ์ไม่ใช้ถุงยางอนามัย เพราะรู้สึกว่าเหมือนไม่ไว้วางใจกัน” ครูสาวจากโรงเรียนเดียวกันพูดเสริมขึ้น

“แล้วอะไรเป็นสาเหตุสำคัญที่สุดที่ทำให้เพื่อนรุ่นเราท้อง?” กระบวนกรถามลึกลงไปเพื่อช่วยผู้เข้าอบรมกระชับพื้นที่ความคิดที่กระจัดกระจายอยู่ให้แคบลง ตรงประเด็นมากขึ้น เพื่อนำไปสู่การสร้างโจทย์หลักในการทำต้นแบบความคิดซึ่งเป็นขั้นตอนถัดมา ในขั้นนี้มีคำถามท้าทายเพิ่มขึ้น นั่นคือ ต้องเป็นความคิดที่ในกลุ่มชอบมากที่สุด เป็นประโยชน์ต่อกลุ่มเป้าหมายมากที่สุด หากสำเร็จสามารถขยายผลออกไปได้ และสุดท้ายเป็นความคิดที่แหวกแนวหลุดโลกมากที่สุด

บรรยากาศที่เกิดขึ้นในห้องหลังคำอธิบายจบลงคือเสียงพูดคุยปนเสียงหัวเราะดังอึงมี่ของกลุ่มเยาวชน ตรงข้ามกับกลุ่มครูและเจ้าหน้าที่โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลที่นั่งหน้านิ่วขบคิดเพื่อสรรหา  “ความคิดที่แหวกแนวสุดๆ”

ความเห็นที่รวบรวมกันมาได้ดูเหมือนจะพุ่งเป้ากลับไปยังพฤติกรรมต้นเหตุ นั่นคือ “เพศสัมพันธ์โดยไม่ป้องกัน” แน่นอนว่า “ถุงยางอนามัย” ได้ถูกหยิบยกขึ้นมาพูดถึงในฐานะเครื่องมือชิ้นเดียวที่ป้องกันทั้งท้องและโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์  แต่หากจะว่าไปแล้ว แม้จะมีการรณรงค์การใช้ถุงยางอนามัยในกลุ่มวัยรุ่น แม้ประเทศไทยจะได้แชมป์ถุงยางอนามัยร้อยเปอร์เซ็นต์ และแม้จะมีสถิติการใช้ถุงยางอนามัยในกลุ่มเยาวชนเพิ่มขึ้น แต่ในชุมชนของโรงเรียนภาคีเครือข่ายขวัญชุมชน การเรียนรู้เรื่องเพศปลอดภัยกับถุงยางอนามัยในโรงเรียนก็ยังคงเป็นเรื่องละเอียดอ่อน เห็นได้จากข่าวการให้สัมภาษณ์ของนายกมล รอดคล้าย เลขาธิการคณะกรรมการศึกษาขั้นพื้นฐาน[1]ที่คัดค้านการทดลองติดตั้งตู้ขายถุงยางอนามัยของกระทรวงสาธารณสุขในสถานศึกษา เมื่อต้นปี 2558

ข้อมูลที่ปรากฏสะท้อนให้เห็นถึงทัศนคติต่อการมีถุงยางอนามัยในสถานศึกษาที่แตกต่างกันอย่างชัดเจน  ระหว่างบุคลากรในหน่วยงานที่ใกล้ชิดกับเยาวชน เช่น โรงเรียน รพ.สต. กับผู้มีอำนาจในระดับนโยบาย เห็นได้จากโจทย์เพื่อการออกแบบกิจกรรมที่ได้จากกลุ่มทั้งหมดล้วนมุ่งไปที่พฤติกรรมการมีเพศสัมพันธ์โดยไม่ป้องกันของวัยรุ่น เช่น “ทำอย่างไรให้วัยรุ่นเข้าถึงถุงยางอนามัยอย่างเปิดเผยและไม่อาย” “ทำอย่างไรให้วัยรุ่นมีค่านิยมว่า รักแท้คือการป้องกัน” “ทำอย่างไรวัยรุ่นจะแสดงความรักอย่างปลอดภัย?” “ทำอย่างไรจะทำให้วัยรุ่นหญิงรู้คุณค่าของตัวเองและรู้จักการป้องกัน” เป็นต้น

โรงเรียนโคกลำดวนเป็นหนึ่งในอีก 6 โรงเรียนที่เข้าร่วมโครงการเสริมศักยภาพข่ายใยชุมชนฯ ซึ่งมีกองทุนประชากรแห่งสหประชาชาติสนับสนุน และเป็นตัวอย่างที่แสดงถึงความห่วงใยของผู้บริหารที่มีต่อเพศปลอดภัยของเยาวชน ที่นี่มีนักเรียน 369 คน การเรียนรู้เรื่องเพศศึกษาเริ่มต้นจากผู้บริหารคอยส่งครูเข้าอบรมตามโอกาสที่มี  หรือบางครั้งผู้อำนวยการก็เข้าอบรมด้วยตนเองด้วยความที่เป็นโรงเรียนขนาดเล็ก  ในขณะที่ถุงยางอนามัยกลับเป็นประเด็นที่คณะกรรมการสถานศึกษาตั้งคำถามถึงความเหมาะสมว่าจะเป็นการชี้โพรงให้กระรอก

“กลุ่มเราลงความเห็นว่า วัยรุ่นมีเพศสัมพันธ์โดยไม่ป้องกัน เพราะคิดว่ามันมันส์สุดๆ  โจทย์ของเราคือ จะทำอย่างไรให้วัยรุ่นมีเพศสัมพันธ์โดยการป้องกัน และมันส์สุดๆ ค่ะ”  ตัวแทนเยาวชนจากโรงเรียนโคกลำดวนนำเสนอแนวคิด และบอกเล่าถึงกิจกรรมที่จะเกิดขึ้นหลังการอบรม “สิ่งที่เราอยากจะทำคือการสร้างกล่องใส่ถุงยางที่มีสีสันสวยงามและดึงดูดใจ เอาไปไว้ตามห้องเรียน หน้าห้องสุขา เพื่อให้ทุกคนได้คุ้นเคยและสามารถหยิบไปใช้ และจัดกิจกรรมบอร์ดพูดได้ติดไว้ให้น้องๆ ได้เรียนรู้เรื่องเพศ”

หลังจากการอบรมไม่นาน  มูลนิธิขวัญชุมชนได้ไปติดตามในพื้นที่ ซึ่งเยาวชนได้นำชมผลงานจุดกระจายถุงยางที่บริเวณร้านขายของขบเคี้ยว บริเวณหน้าห้องสุขาหญิง-ชาย และที่น่าทึ่งที่สุดคือการติดตั้งกล่องใส่ถุงยางอนามัยในห้องเรียน ม.1– ม.3 “ถุงยางหมดเร็วมากค่ะ เราใส่ถุงยางอาทิตย์ละ 2 ครั้ง 6 จุด น้อง ม.1 ก็มาหยิบเอาไป เขาอยากรู้ว่าถุงยางอนามัยเป็นอย่างไร ส่วนพี่โตๆ ก็มาเอาไป…คิดว่ามาเอาไปใช้ค่ะ กล่องใส่ถุงยางอนามัยได้รับการตอบรับจากเพื่อนๆ น้องๆ ดีมาก และเราจะปรับปรุงต้นแบบของเราต่อค่ะ” เธอกล่าวสรุปด้วยดวงตาฉายแววแห่งความภูมิใจและรอยยิ้มที่เต็มไปด้วยความมั่นใจ

[1] หนังสือพิมพ์ข่าวสด  วันที่ 9 กุมภาพันธ์ 2558และ วันที่ 16 สิงหาคม 2558

 

print

Leave a Reply